*वाते मुंगा मोलारी*  My Swan song 

*वानगाळो जिवन व्यवहार बदलणो इ काळेर गरज...!*

वानगाळो* ई व्यावहारिक गोरमाटी भाषा माईरो एक स्वतंत्र शब्द छ.मराठी "नाना प्रकारचे"ये आरथेरो "वानावानारो"ये व्यवहारिक गोरमाटी भाषा शब्दे माईती *वानगाळो* इ शब्द व्यावहारिक गोरमाटी भाषा व्यवहारेमं रुढ वेमेलो छ."वानगाळो" ये शब्देर एक स्वतंत्र ओळख छ. *मोटीयारगाळो* ई आलंकारिक शब्द जसो जवानीर अवस्थारो संकेत दचं,जुज *वानगाळो* इ पेनेबाज गोरमाटी भाषा शब्द आपणो आजेर सामाजिक,वाड;मयीन अन सांस्कृतिक जिवनशैलीर रुप सौंदर्येर ओळख दरसावचं.वानावानार भाषारे प्रभावेती गोरुर जिवनशैली अन विचार सौंदर्य भी आज "वानगाळो रुप" धारण करमेलो छ.आज आपण कुणसे संस्कृतीमं जगरे छा..आपणो पेनेबाज जिवनमूल्य कांयी छ ? ई कळरो छ;पणन वळरो कोनी छ...!

येरो एकमेव कारण भाषाज छ.पेनेबाज व्यवहारिक गोरमाटी भाषारो तिरस्कार इज गोरुर पेनेबाज जिवनशैली अन वाड;मयीन गोर संस्कृतीनं मारक ठररी छ,इ वास्तव केनीज नाकारतू आयेनी.भाषा इ केवळ संवादेरज साधन छेनी तो ऊ एक विचार सौंदर्य आदानप्रदान करेर एक प्रमुख साधन भी छ.आज पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषारो स्वरुप बदलगो. बापेनं "तम"केयेर वयीवाट रुढ वेगी.वानगाळे जिवन व्यवहारेती हामार वैचारिक पातळी भी घसरगी.बोडी आपणे जेट अन संसरेनं नाम लेन संबोधे लाग.धणी आपणे गोंण्णीनं नाम लेन हाकारेन लग्गो.बोडी आपणे सासू ससरे मुंड्यागं बोडकी,गाऊन पेरन हिंडे लाग.नाते संबंधेमं एक पेनेबाज वयीवाट रं,ऊ जिवनमूल्य सदा ढासळगो...!

"वर्जन" Avoidance, "संकेत नाम नातो" Tekonymy, ये समाज शास्त्रीय नाता संकेत आज गोरमाटी संस्कृती माईती हद्दपार वेगे छ."परिसास संबंध नातो" Joking Relationship ये नातेर मर्यादा घसरगी.मनक्यानं *माटी* बणायेर कुवत आजेर प्रचलित गोरमाटी भाषा व्यवस्थामं आजीबात रेगी कोनी..!

भाषा इ संस्कृतीर वाहन छ.पेनेबाज व्यवहारिक गोरमाटी भाषा इ गोरुर वाड;मयीन संस्कृतीरो आरसा छ.आज आपणे पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईती "याडी,बा,भेनोयी, वडारी,वचेट वडारी,नानक्या वडारी,भाया,नणदोयी ये से पेनेबाज नाम संकेत हद्दपार वेगे.आजेर प्रचलित गोरमाटी भाषा व्यवस्थारे आरसामं आपणेनं आपणे वाड;मयीन संस्कृतीरो मुंडो अन आपणे जिवन मूल्येरो मूंडो भी "वानगाळो" दखायेन लग्गो छ.

गण जीवनेर भावना पार बदलगी. *मन कांयी करलेयेर छ*! ई आत्मकेंद्री भावना बळकट वेती जारी छ.हाम *न धड गोरुमं अन न धड कोरेमं*! ई हामार जिवनमूल्येर ओळख निश्चित वेरी छ... *भाषा बदलगी...बानो बदलगो...बानी भी बदलगी*! *टेस ये शब्देर व्याख्या बदलगी..से बेभान छ*!

व्यावहारिक गोरमाटी भाषा इ वाड;मयेर भाषा छ.गोरमाटी संस्कृती ई सदा वाड;मयीन संस्कृती छ.ये वाड;मयीन संस्कृती माईरो "नातलो, ओळंग,साकी,साकतर, टेर,लेंगी,झोळीगीद,वाजणा,डड्याळ गीद,चोटे, दोयरा" ये व्यावहारिक गोरमाटी भाषार अस्तित्वेर ओळख भी हद्दपार वेगी.ये वाड;मयीन गोरमाटी संस्कृतीरो आधिबंध थेट जगजेष्ट सिंधू संस्कृतीनं जान भिडचं. ये जगविख्यात संस्कृतीरे पेनेर सदा हाम *बानी* कोनी रकाडे छ...!

आज हाम एक महान जगजेष्ट संस्कृतीर *वेसुलार* ओळख सदा *वानगाळो* करन बेग दिने ई शोकांतिका छ..!

आपण भाषिक,वांशिक अन सांस्कृतिक वेगळोपणो कायम रकाडणू इ आज काळेर गरज छ.नतो पचं हरप्पार पतनेर बाद पणिर वलाद गोरमाटी पेना जू जगभर विकरागे जुज आजी एकवणा विकरायेनं आब जादा लागेवाळ छेनी.

आपण से भायी संघटित रेन आपणो सांस्कृतिक, भाषिक, वाड;मयीन ये पेनेबाज जिवनमूल्य व्यवहार जतन रकाडा,येमज आपणो भलो छ..!!!

*सवारेरो आयेवाळो वघम घणो कठीण छ..संघटित रेणो गरजेर छ*...!

                   भीमणीपुत्र*
        *मोहन गणुजी नायक

*व्यावहारिक गोरमाटी भाषा - एक अभ्यास..!*

*वाते मुंगा मोलारी*
     My Swan song

*व्यावहारिक गोरमाटी भाषा - एक अभ्यास..!*

         व्यावहारिक गोरमाटी भाषा ईज खर गोरगणेर सौंदर्य संपन्न आदिम भाषा छ.जेष्ठ अभ्यासक अशोक राणार संदर्भेर नंजरेती दिटे तो व्यावहारिक गोरमाटी भाषा कतोज वाणीचा व्यापार हानू सिद्ध वचं."वाड;मय म्हणजे वाणीचा व्यापार. लेखनकला अवगत नव्हती म्हणून केवळ वाणीचा वापर ज्या काळात होत असे त्या काळातील साहित्याला वाड;मय असे म्हणतात.वाणीचा कलात्मक वापर करणार्यांना वाड;मयकार असे म्हणतात".
                  पेना गोरगणेरो भाषा व्यवहार इ कलात्मक डिलेती वेतेतो,करन ये कलात्मक ढंगेरे भाषा व्यवहारेनं "व्यावहारिक गोरमाटी भाषा" ई विवेचन न्याव संगत ठरचं.ऐतिहासिक पुरावेरो एक महत्वेरो मौखिक साधन करन ये व्यावहारिक गोरमाटी भाषारो मोल घणो मेंगो छ.अन ईज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा,भाषावैज्ञानिकेरे अभ्यासकेनं नवदृष्टी दे सकचं.
              ये कलात्मक ढंगेरे सौंदर्य संपन्न पेनेबाज व्यावहारिक  गोरमाटी भाषारे अस्तित्वेपं गोर वाड;मयीन संस्कृतीरो झंडा अभिमानेती जुग जुग फडकतो रेयेवाळो छ.गोरुरे ये अस्मितारे झंडानं जपणू इ आपण सेरो आद्य कर्तव्य छ अन ईज खरो 'गोरपणो' छ.आपण वाड;मयीन अभिरुची प्रगल्भ वेये सवायी इ सौंदर्य संपन्न  पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा आपणेनं वाचतू आयेवाळ भी छेनी. आज आपण वाड;मयीन अभिरुची घण फिकथुस वेगी छ.

✍ .. *या मारो मुंगेके आवढा मोगडाये..*
           *चावळे आवढा फुल..!*
✍ .. *लावणेती मारीयूं तो तेड चलायूं..आनेर सूं..!*
          *चावळ गळगे सूं..!*

          आसे प्रकारेर ये पेनेबाज वाड;मयीन भाषारो आकलन आज आपणेनं वेरो कोनी छ,इज गोर वाड;मयीन संस्कृतीरो दुर्दैव्य छ. आपणेनं आपणज भाषाज जर न वाचतू आये तो आपणेनं आपणे संस्कृतीरो आकलन कू विये? प्रश्न मोटो गंभीर छ.
             आज दैनंदिन व्यवहारेमं आपण जे गोरमाटी भाषार वापर कररे छा,ऊ केवळ एकमेकेनं समजन लेयेसारुर एक सोय छ,कतोज ऊ एक भाषा व्यवस्था छ. लयबद्धता,गेयता ई जो पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषारो जन्मजात स्वभावगुण छ इ स्वभावगुण ये गोरमाटी भाषा व्यवस्थामं आढळ आयेनी.गोरगणेर मूळ संस्कृती जतन रकाडेर अन गोरगणे माईरो "गोरमाटी" घडायेर कुवत ये गोरमाटी भाषा व्यवस्थामं आजीबात छेनी.ये प्रचलित गोरमाटी भाषा व्यवस्थामं भाषारो प्रौढत्व आजीबात आढळेनी.ई प्रचलित भाषा व्यवस्था संशोधनेर नंजरेती ढिलढस ठरचं..!
               व्यावहारिक गोरमाटी भाषामं सोतार मालकीर पेनेबाज केणावट,चोटे,साधित शब्द,भाषार अलंकार अन आलंकारिक शब्देर रेलछेल योजना छ.जसो 'वावरमावर,ठालोठालो,ठालोपालो,ठालो ठणको,सुख सपारी खाल्डार हाट! आसे प्रकारेर साधित शब्द रचनाती अन केणावटेती व्यावहारिक गोरमाटी भाषारो सौंदर्य एकदम पेनेबाज दखावचं.
           *मार कांयी आडरो कोनी छ* इ एक सुदसट ढिलढस भाषा व्यवस्था छ तो *मार कांयी गोडेपं गुणी कोनी पडी वेरी!* ई सौंदर्य संपन्न कलात्मक कतो पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा व्यवहार छ.व्यावहारिक गोरमाटी भाषा इ विज्ञान,आध्यात्म, इतिहास,वाड;मयेर डिलेती संपन्न आस श्रीमंत भाषा छ.आतराज कोनी तो *ओजेबोजेती रेणू!* *त॔गान खाणू;पणन मांगन न खाणू!* आसे प्रकारेर स्वाभिमानेती जगणेर एक सिक देयेर भी कुवत ये व्यावहारिक गोरमाटी भाषामं आढळ आवचं.
                व्यावहारिक गोरमाटी भाषा माईर कांयी कांयी आलंकारिक शब्देनं नागरी प्रमाण भाषामं भी पर्याय देतू आयेनी.अन पर्याय देतू आवतो विये तरी पणन ओ शब्देलारं सांस्कृतिक संदर्भ रियेज येर कांयी नेम केतू आयेनी. उद:- डावोडुंगर,डावोसाणो,डायीसाणी,डावोधरांऊ,साणोसरता,काचेकुलरेरी,आडायी चावळेरी,ठालो ठणको,पाडे सरिक पढांऊ,मुंगा मोल,गलबाजेमं गांजो, पणिरी पनवाळी,लुंगारीवणीयार,लकण घल्डाऊ,भिनोगळणो,जलम जोडार चित्ताणी,मोटीयारगाळो,मोटीयारमाल,पेड मर्दानी,झालराणी,झालाझुलर,पफोळी फाटगी आसे ये आलंकारिक शब्द धनेती सणगारी हुयी भाषा डायसाणेऊर भाषा व्यवहारेमं सामळेन मळचं.
          आंबराई माइर नकता,नसाब,हासाब,मळाव ये गण सभा माईर नायक नसाबीर बेसका तो एक पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषार जत्राज रेतीती.ई वाड;मयीन जत्रा,सांस्कृतिक जिवनेर प्रक्रियानं दिशा गती देयेवाळ पेनेबाज  भाषारो एक थरार रं.आसे ये अमीर ऊमराव बेसकारो चेहरो इ वाड;मयीन रेतोतो.साकी,साकतर,चोटे,केणावट,दोयरा ये सायीत्ये सवायी गोरुरो संघटन मजबूत वेज सकेनी येरो भान पेनार नायक,नसाबीन रं.पेनार डायसाण,नायक,नसाबीऊर बेसका माईर इ पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा व्यवहार एक पेनारो स्वतंत्र साहित्य सिवारज केणू नी!येरयेती वाड;मयीन गोरमाटी संस्कृती,पेनेबाज सामाजिक चळवळ अन पेनेबाज जिवनशैली कालेताणू जिवत रं.
            बोलीभाषा,प्रमाणभाषा,भाषा व्यवहार ये जो भाषार वर्गीकरण दखावचं,ये माईती व्यवहारिक गोरमाटी भाषारो रुप सौंदर्य इ सौंदर्य शास्त्रेरे आरसाम भी नावडेनी आतरी ऊ देखणी छ.सोतार मालकीर स्वतंत्र साधित अन आलंकारिक शब्दरो खजिनो इ व्यावहारिक गोरमाटी भाषारो एक अदभुत सौंदर्यस्थळ छ.अन विशेष कतो गेनेधेनेरो (ज्ञानभाषा) अर्थसुचक खजीनो येज व्यावहारिक गोरमाटी भाषामं देखेन मळचं.पेनार डायेसाणेऊर अभिव्यक्तीर सौंदर्येनं येज अलंकारिक शब्द,भाषार अलंकार अन साधित शब्दज पोषक,पुरक अन प्रेरक ठरगे छ.ऊद:-

    *धनकुंआरो धन वावडो*
    *धनकुंआरो गाम*..
     *हातीनं तो छेळी गलगी*
     *गलगी च्याळीस गाम*
   *अंबर वेगो राजा भोजेरो नाम*..!

         व्यावहारिक गोरमाटी भाषा  माइर "हातीनं तो छेळी गलगी" ई शब्दालंकार ( अतिशयोक्ती अलंकार) "धनकुंआरो धन वावडो" आसे ये आलंकारिक शब्दज वस्तुनिष्ठ ज्ञानपुरक माहिती पुरावचं.आसे ये भाषार अलंकार अन आलंकारिक शब्दज व्यावहारिक गोरमाटी भाषार पेनोबाजपणो सिद्ध करचं.ये पेनेबाज व्यावहारिक गोरमाटी भाषा सौंदर्येनं चावळेवाळो रसिक भाषातज्ञ भी अंतर्मुख वेये सवायी रेयेनी,आतरी धम्मक मातरम ये व्यावहारिक गोरमाटी भाषामं नक्कीज छ.इ अतिशयोक्ती छेनी तो एक वास्तव छ..!
         ये व्यावहारिक गोरमाटी भाषार सौंदर्येर मार्मिक वर्णन जेष्ठ कवी भुजंग मेश्राम करमेलो छ.

   *तुम्ही म्हणताच आहात ही शिव्याची संस्कृती तर खुशाल म्हणा* *परंतु गारगोटीच्या ठिणगी सारखी माझी गोरमाटी*
  *पेटवते तुमच्याही ढगाळ रुईला भुरुभुरु*
     *इची भयीन*..
      *काय पेटवते ही मानसायेले आतून बाहेरून*
      *हिच्या आईचा कुणीच मागत नाही पत्ता*
        *आरुढ झाल्यागत मात्र दु:ख तिच्यावर होते फिदा*..!

     आसे ये *गोरपान* गौरवशाली भाषार आपण वलाद छा.ई आपणेवासं घण मोटेपणेर वात छ.ये गोरपान गौरवशाली भाषारे संरक्षण अन संवर्धनेसारु आपण कतरा सक्षम छा? येर ऊत्तर आयेवाळो काळ निश्चित दिये...!

संदर्भ-
1, गोरपान गोरबोलीतील भाषा सौंदर्य
      भीमणीपुत्र
2, कृषी विरुद्ध ऋषी
         अशोक राणा
3, ऊलगुलान
         भुजंग मेश्राम
4, उपयोजित मराठी
        प्रा.डाॅ.शंकरानंद येडले

    ©     *भीमणीपुत्र*
   *मोहन गणुजी नायक*

Q-6 (B) Leaflet on Eye Donation

                          Section-lV
              Written Communication  

Q.6 (B)  Write any ONE of the following:                                                                            (4)
 (1) Prepare an appeal for eye donation         with the help of the following points:
 I) Prepare an effective slogan
ii) Use logo/ picture chart
iii) Advantages of eye donation 
 iv) Make a persuasive appeal
--------------------------------------------------------
Ans:
Golden chance to enjoy the beauty of the world forever......!
 Friends, blindness is a curse...
Blinds  are the most underprivileged.
Don't you wish to help them? Everything is black for  blinds
 you are an angel.......
 and you can bring light in their lives.
    * Donate your sight and make their             future bright
    * Enjoy beauty of Nature Jindagi Bhar 
Aur Jindagi ke baad bhi.
       Eye donation is most noble act...!
       Donate eyes, remain alive after death...! 
       Come forward......
       Act now ! 
 Fill up the form.....and submit
Contact--9458384532
-------------------------------------------------
       Marking Scheme
     Covering all necessary details- 2 marks
     Proper beginning and ending- 1 marks
     Language and style                  - 1 marks
                                          -------------------------
                                                 Total- 4  marks

                  Compiled by-  Prof.D.S. Rathod
          http://profdineshrathod.blogspot.com

वाते मुंगा मोलारी - भीमणीपुत्र

                    वाते मुंगा मोलारी
                   My Swan song

           गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईर रुढ शब्देर लारेर संस्कृती -  एक अभ्यास .!

            गोर 'बोली' छेनी तो ऊ एक सौंदर्य संपन्न 'भाषा' छ.बोली अन भाषा इ प्रस्थापित व्यवस्थार दकान ठोकरे सवायी गोरमाटी भाषानं आचे दन आयेवाळ छेनी." बोलणार्याची भाषा ऐकणार्याला कळते त्याला भाषा असे म्हणता येईल" हानू भाषातज्ञेर विवेचन छ.बोली अन भाषा इ संकल्पना थोत छ,थोतांड छ.ई धेनेम लेणू घणो गरजेर छ.
       वारसेक संस्कृत तत्सम,तद्भव अन परभाषिक शब्द गोरमाटी भाषा व्यवहारेमं आतरा पालकती मारन बेटे छ क,ओ शब्द आपणेनं आपणज गोरमाटी भाषार मालकीर विये जू वाटचं.उद:- *धुड* ई मराठी माती ये आरथेरो गोरमाटी शब्द संस्कृत *धुळ* ये शब्देरो तद्भव रुप छ जू भास वचं.येरवासं कुणसो शब्द कुणसे भाषारे शब्देरो तत्सम वा तद्भव रुप छ ? इ सिद्ध करेवासू ओ शब्देर लारेर संस्कृतीरो आसरो लेणू ई गरजेर छ.
            निरुक्ती अन व्युत्पत्ती ये शब्देर ओळख करन देयेवाळ दि शास्त्र छ.व्युत्पत्तीशास्त्र इ शब्देर तांत्रिक ओळख करन दचं तो निरुक्तीशास्त्र इ शब्देर लारेर विचार,संस्कृती कचं हानू भाषातज्ञ कचं.
       
  *वस्या > वसीया > वसराम = हारदम हारदेम वसेवाळो वसीया वा चैतन्य स्थायीभाव हारदम वसान रकाडेवाळो वसराम!* हानू ये शब्देर तांत्रिक ओळख सिद्ध वचं.

     इ.स.पू. 600 ते इ.स.पू. 350  ये कालखंडेमं गोरगणेरो 'लदेणी व्यवसाय' भरभराटीम रं.ये कालखंडमं तांडो ढळतोतो;पणन वसतोतो कोनी.रेल्वेरो आक्रमण लदेणीपं हुवो,तांडो वसेन सुरुवात वेगी.तांड जागोजाग वसेन लग्गे अन खेतीवाडी,मजूरीर पर्याय निवड लिदे.आपआपणे तांडेनं पेलीवणा कुण वसायो? तांडो वसायेवाळो कुण? ये आरथेती *दिपा नायक तांडो,चापला नायक तांडो,सक्रू नायक तांडो* हानू तांडेऊर नाम रुढ हुवो.जे तांड पांढरीर आसरेती वसे ओ तांड ओ पांढरीर गामेर नामेती ओळखायेन लग्गे.जसो मार तांडो चिचखेला!
          सांस्कृतिक नंजरेती गोरमाटी भाषार शब्देर 'मालकी' निश्चित वेणू महत्वेर छ.
            *वेस* ये गोरमाटी भाषा माईर रुढ शब्दे लारं गोरमाटी संस्कृती छ.धाटीर (संस्कृती) डिलेती दिटे तो *वेस* इ शब्द गोरमाटी भाषारो मालकीरो सिद्ध वचं.

*एक दराणी वसाणो वेयेनी मांदी तोनं,वाते करीची मोटमोटी?*

       हानू भाषा व्यवहार जना सामळीमं आवचं जना गोर धाटीरो एक डिल आपणे नंजरे मुंड्यागं हुबो रचं.गोर भाषा शब्देर सोजा लेतूवणा ओ शब्देर लारेर संस्कृतीरो डिल भी आपणेनं धेनेम लेणू गरजेर छ,ओर सवायी आपणेनं आपणे भाषा माइर शब्देर कोसा लाबेवाळ छेनी.गोरमाटी भाषार शब्देर ओळखीनं जसो तांत्रिक संदर्भ छ,जुज शब्देर ओळख सिद्ध वेयेनं  सांस्कृतिक संदर्भ भी छ.
       नवलेरीर याडीर हातेती खिले खिलाये काचळी,घागरो,ओळणी,जो नवलेरीर याडी सामूती वेतडूर याडीनं आयेर देयेरो गोर धाटीरो दंडक छ,ये आयेरेनं *वेस* इ शब्द छ.नवलेरीर याडीर हातेर निर्मिती ये आरथेती 'वेस' इ शब्द रुढ वेमेलो छ.नवलेरीर याडीनं जर वेस न वसातू आवतो विये तो पेना नवलेरीर याडीनं 25 रपीया दंड लागतोतो.खिलेर हस्तकला इ पिढी दर पिढी टकन रेणू;वसती रेणू इ ये वयीवाटेर लारेर हेतु छ.
      *वेस* ये शब्दे लारं संस्कृतीरो संदर्भ छ;करन "वेस"इ शब्द गोरमाटी भाषारो मालकीरो सिद्ध वचं.

*ई मार समदणेर हातेर वेसुला हानू केनं वेतडूर याडी मोटपणेती गर्व व्यक्त करतू तांडेमं आढळचं*

*तोडा > दोरारो तोडा* ई गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईरो रुढ शब्द इ संस्कृत *तंतू* ये शब्देरो तद्भव रुप करन भास वचं;पणन सांस्कृतिक नंजरेती दिटे तो *तोडा* ये शब्दरो बिघडो हुवो रुप *तडू* इ शब्द *शिंग* ये आरथेती गोर धाटीमं मुंड्यागं आतू दखावचं. *वे + तडू > बे + तडू = दोन शिंग असलेला नवरदेव* हानू *तडू* ये शब्देरो आरथ सांस्कृतिक नंजरेती गोरमाटी भाषानं अभिप्रेत छ.
       आज भी कयिक संस्कृतीमं शिंगेर प्रतिक करन वाया माई वेतडू नवलेरीर माथेपं *बाशिंग* भांदेर वयीवाट छ. *बाशिंग > बे+ शिंग* हानू इ बाशिंग ये शब्दरो अपभ्रंश रुप छ.
      पेना मोटमोटे नायक,कारभारी,वचारी शिंगेर प्रतिक करन आपणे फटकामं "चांदीर तोडा"खसोडतेते.क्रांतीसिंह सेवादास महाराज भी *तोडावाळो* ये नामेती व्यक्त वेमेलो छ."पशुपतीरो शृंगाकृती शिरोभूषणेर प्रतिक करन भितीयुक्त आदर भाव व्यक्त करेसारु गोर याडी आटीचोटलामं शिंग भांदचं.
              "शिंग म्हणजे विश्वातील शास्वत विपुलता,भवितव्य,संधी,यश इ.चांगल्या गोष्टीचा अव्याहत स्त्रोत असल्याचे मानले जाते".हानू जेष्ठ विचारवंत अशोक राणा कचं.शिंग इ यश,विपुलतार प्रतिक करन समनक पूजा माईर चोको चिन्हेपं शिंगेर प्रतिक करन दि खेराळीर नानकी नानकी लकडी मेलेर प्रथा गोर धाटीम पेना रुढ रं हानू डायसाण कचं.करन धरती - निऋती ये मातृदेवतानं विपूल धनधान्य देयेवाळ *माया सगळती* कतो संगळती इ नाम रुढ हुवो छ.
     वेतडू अन गोर याडीभेनेऊर माथे परेर शिंगाकृती शिरोभूषणेरो अदिबंद थेट सिंधू संस्कृतीन जान भिडचं.
      तात्पर्य आतराज क, *तोडा* इ गोर भाषा माईर शब्द *तडू* (शिंग) ये शब्दरो अपभ्रंश रुप छ.संस्कृत *तंतू* ये शब्दोरो तद्भव रुप छेनी."तोडा"ये शब्देर व्युत्पत्ती इ "तंतू"ये शब्दे परेन हुयी छ इ व्युत्पत्ती सांस्कृतिक नंजरेती निराधार ठरचं.
      गोरमाटी भाषा इ आदिम छ,"गीद"इ गोरमाटी भाषारो जन्मसिद्धांत छ.ऊ कुणसीज भाषार ऊपबोली छेनी तो ऊलट संस्कृत भाषा इ गोरमाटी भाषा  शब्देर बळेपं विकसित वेमेली छ. *धुळ* इ शब्द गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईर *धुड* ये शब्देरो बिघडो हुवो रुप सिद्ध वचं. *धुड* इ शब्द मराठी *माती* ये आरथेती सिद्ध वचं. *धुळ* ये शब्देरो नातो मराठी "माती"ये शब्देती छ;पणन "धुळ"इ शब्द मराठी "माती"ये आरथेती व्यक्त वेयेनी. *धुड* ई गोरमाटी भाषा शब्द मराठी  *माती* ये आरथेती व्यक्त वचं.
  ये संदर्भेमं जेष्ठ अभ्यासक आत्माराम कनिराम राठोडेर संदर्भ घणो मोलेर ठरचं. ओरो केणो छ क, "कित्येक शब्दाचे मूळ बंजारा बोलीत शोधता येईल. उद:- दिवस हा शब्द बंजारा बोलीतील 'दन' या शब्दा पासून आलेला दिसतो.(दन > दिन) आजचे नक्षत्र, शुक्रवार,आश्लेषा,प्रहर,प्रभात हे बंजारा बोलीतील अनुक्रमे नकेतर, सकरवार,आसळका,पोर,परभाती या शब्द  पासून आलेले दिसतात." मार मतेनं इ संदर्भ हिंमत दचं.
         *आसाडो* - वर्षा ऋतुनं गोरमाटी भाषामं आसाडो कचं.मराठी गर्भवती  ये शब्देसारु गोर भाषामं *आसाती* ई शब्द संकेत रुढ छ.पृथ्वीनं "प्रसवधर्मिणी"केमेले छ.आसाडेर घातू धरती याडी "आसाती" रचं ये  संकल्पना माईती *आसाडो* ई शब्द गोर भाषा व्यवहारेमं रुढ हुवो छ.संस्कृत *आषाढ* ई शब्द गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईर *आसाडो* ये शब्दे उसनवारी माईती रुढ वेमेलो छ.
          हानू गोरमाटी भाषा व्यवहारे माईर रुढ शब्देर व्युत्पत्तीर सोजा लेतू आवचं.सांस्कृतिक अन तांत्रिक ओळखीर नंजरेती गोरमाटी भाषा माईर शब्दे ओळख वेणू इ घणो महत्वेर छ.येर सवायी गोरमाटी भाषारो स्वतंत्र अस्तित्व सिद्ध करतू आयेवाळो छेनी...!

संदर्भ  -  1,- गोरमाटी संस्कृती आणि संकेत           
            2,- गोरपान गोरबोलीतील भाषा सौंदर्य
                   भीमणीपुत्र
            3,- देशो- देशीच्या लक्ष्मी -अशोक राणा                                                                   
            4,- उपयोजित मराठी
                  प्रा.डाॅ.शंकरानंद येडले
            5,- बंजारा समाज  साहित्य आणि संस्कृती
                प्रा.डाॅ.प्रकाश राठोड
   
                                         भीमणीपुत्र
                                                                                                                     मोहन गणुजी नायक
                                                                 

Speech Writing

Q- Vll  B) 
Prepare a speech on Swachh Bharat Abhiyan (Clean India Campaign)  
                                                           (3) marks

   First of all I would like to say good morning to the respected teachers and you all my friends. I am very grateful to my class teacher that he trust on me and gave me a chance to show my talent of speech in front of you. I have selected the topic of Swachh Bharat Mission, a Clean India Campaign because of its necessity and big responsibility of all of us. It is a mass movement run by the government to make India, Clean India by 2019. Mahatma Gandhi, who is also known as Bapu or father of the nation, has always emphasised people on swachhta for their healthy and prosperous life however could not became so effective because of the improper co-operation of the people.

    Keeping in mind about India’s cleanliness and health, Indian government has launched a campaign called swachh bharat mission on 2nd of October in 2014 (145th birth anniversary of Bapu) and aimed to be completed till 2nd of October 2019 (150th birth anniversary of Bapu). This mission is implemented to cover all the rural and urban areas for maintaining the cleanliness all over India. The Indian Prime Minister Narendra Modi has said while launching the mission that, “I do not make any claim that only the newly elected government has done everything. All governments have done something or the other to achieve cleanliness in the country; I greet all of them for this. Swachh Bharat mission is beyond politics. It is inspired by patriotism and not politics.”

    Cleanliness is not limited to any person or place, it is the responsibility of everyone to clean themselves as well as their surroundings to really make India a clean India in near future. It is the combined responsibility of 1.3 billion people living in the country. In order to make this campaign an effective and successful mission, Indian Prime Minister has planned to make a chain of nine people. On the day of launch of mission, PM has nominated nine Indian personalities to involve in the mission in their own areas in order to initiate this campaign. He also requested to them to again call another nine people to join the campaign to continue this chain till the message of campaign reaches to everyone in all corners of country.

    The aim of this campaign is to maintain cleanliness and hygiene all around the India by completely eliminating the open defecation in country. The maintenance of cleanliness and hygiene in India would bring the great opportunity in country to enhance its economic status by improving the tourism to India as well as keeping its citizens healthy and happy. Cleanliness would keep everyone happy and healthy in all aspect physically, mentally, socially and intellectually by reducing the chance of diseases.

Clean India, Disease Free and Economically Strong India.

    Jai Hind, Jai Bharat.

Compiled by- Prof.Dinesh S.Rathod(Mod.)

               profdineshrathod@gmail.com 

            http://profdineshrathod.blogspot.com

Prefixes and Suffixes in English

                             Prefixes

Prefixes are the letter/s which sit before a stem to make new words. These letters are also called affixes.

  Affixes generally have no meaning by their own but can form meaningful words by sitting before/after the stems. In the case of prefixed words, affixes sit before the stems of the words.  

“A prefix is an affix which is placed before the stem of a word.” – Wilson (2011)

A prefix is “a letter or group of letters that is added at the beginning of a word to change its meaning.” – Merriam Webster.

Example:

• Prefix = ‘fix’ is a stem and ‘pre’ is a prefix which changes the meaning of the stem and creates a new word.
• Antibiotic
• Awake
• Symphony
• Hemisphere

List of Common Prefixes:

Prefix	Meaning	Examples
a	on in from up not without	aboard (onboard) asleep (in sleep) arise (rise from) awake (wake up) atheist (not a theist) apathy (without pathy)
ab	bad not	abuse (bad use) abnormal (not normal)
ad	to	adjoin (to join)
ante	before	antedate (before date)
anti	against opposite of	antiseptic (against septic) anticlimax (opposite of climax)
auto	self	autobiography (self-biography)
bi	two	bilateral (two sides)
co	with	co-exist (exist with)
de	down reversal	detrain (down train) demerit
di	two	dioxide (two oxides)
dia	through	diameter
dis	not opposite	disallowed (not allowed) dishonor (opposite of honor)
en	on in	enact (on action) encage (in the cage)
ex	out of former	extract (out of anything) ex-student
il	opposite of	illegal (opposite of legal)
im	the opposite of	impossible (opposite of possible)
in	the opposite of	inability (opposite of ability)
ir	the opposite of	irrational (opposite of rational)
inter	within	interschool (within the school)
fore	before	foretell (telling before)
hemi	half	hemisphere (half sphere)
homo	like/same	homogeneous (same species)
hyper	beyond/over	hypersensitive (oversensitive)
hypo	under	hypothesis (under thesis)
mal	bad ill	malpractice (bad practice) malnutrition (ill nutrition)
mis	bad	misconduct (bad conduct)
mono	single	monologue (single logue)
non	not/opposite	nonsense (opposite of sense)
post	after	postmodern (after modern)
pre	before	pretext (before text)
peri	round	perimeter (round meter)
re	again	regain (again gain)
semi	half	semifinal (half final)
sub	backup/alternate	subway (alternate way)
super	over/beyond	supernatural (beyond natural)
to	this	today (this day)
trans	across	transform (across form)
ultra	beyond	ultramodern (beyond modern)
un	not/opposite	unable (not able)
vice	alternative of	vice-captain (alternative of captain)

                                Suffixes 

Suffixes are the letter/s which are added at the end of a stem to make new words. The affixes used in the suffixed words are different from the affixes used in the prefixed words, and they make different kinds of words.

Most of the affixes that are used in the suffixed words have no meaning of their own.

“A suffix (also called ending) is an affix that is placed after the stem of a word.”
– Wikipedia

Example:

Reader = ‘read’ is the stem of the word which has different meaning and different grammatical function in a sentence but the affix ‘er’ changes both the meaning and the grammatical function of the word to make a new word.

• Reading
• Readable
• Creator
• Creation

Note: It is not necessary that a suffix change both meaning and grammatical property of the words. It can perform either of them.

List of Common Suffixes

A suffix can make a word/stem of a word a noun, verb, adverb, or adjective. A suffix can also make a transition in the degree of an adjective or in the tense of a verb.

Noun Suffixes
Suffix	Meaning	Example
-age	a condition	leakage, bondage, marriage
-al	an action	denial, removal, approval
-ar	one who performs the action	beggar, liar, scholar
-cy	state quality	urgency, emergency, fallacy accuracy, decency, lunacy
-dom	place state of being	kingdom, dukedom, earldom boredom, freedom, stardom
-ee	one who performs an action	interviewee, internee, employee, nominee
-er	one who performs the action	reader, driver, maker, painter
-hood	state of being	boyhood, childhood, manhood
-ion	condition	union, opinion
-ism	doctrine or belief	marxism, Sufism, egotism
-ist	one who is something	dentist, chemist, Marxist, atheist
-ice	the result of an action	service, cowardice
-logy	theory	biology, geology, ecology
-ment	the condition of an action	acknowledgement, punishment, agreement
-on/en/an	doer	artisan, citizen, surgeon
-ness	state of being	sadness, happiness, rudeness, business
-nce	state quality	abundance, absence, presence brilliance, endurance, obidience
-or	one who performs the action	creator, supervisor, sailor
-ship	position held	internship, partnership, kinship
-sion	state of being	illusion, inclusion, extension
-tion	state of being	creation, information, confirmation
-tude	result of an action	fortitude, magnitude, servitude
-ty	quality state	flexibility, sensibility, frailtyserenity, safety, reality
Verb Suffixes
-ate	do	captivate, annihilate, exterminate
-en	do	broaden, awaken, strengthen
-er	do	chatter, glitter, glimmer
-ish	do	publish, nourish, punish, banish
-fy	make	rectify, simplify, amplify
-ize	become	humanize, organize, socialize, legalize
Adjective Suffixes
-able	capable of being	presentable, readable, believable
-al	belonging to	legal, local, mental, mortal, fatal, musical
-ar	quality	familiar, regular, circular
-ed	quality	gifted, talented, learned, cultured
-en	made of	golden, wooden, woolen, leaden
-ful	notable for	beautiful, wonderful, doubtful
-ible	capable of	admissible, divisible, sensible
-ic	pertaining to	allergic, mythic, domestic, historic
-ish	belonging to	selfish, Turkish, Irish, Polish, childish
-istic	characterized by an attribute	fantastic, pessimistic, optimistic, sarcastic
-ile	having the nature of	fragile, juvenile, servile
-ian/an	belonging to	Indian, American, Russian, Victorian
-ive	having the nature of	creative, punitive, divisive, decisive
-less	without	fearless, helpless, endless, tireless
-ous	characterized by an attribute	studious, pious, religious, joyous
-y	characterized by	smelly, healthy, greedy, wealthy

              Compiled By- Prof. D. S. Rathod (Mod).   
                                                                                     

 Remembrance Of Gor-Banjara’s  Heroism On Behalf Of Independence Day

  In a Hindi song,........

                 Yado  ke Chandan Van Me

                 Purva  Ghungru  Chhankaye

                Ghar  Aangan  Payar Lutate

                        Banjara Gata Jaye….

Indian Gor-Banara’s history is ancient as well as glorious. It is believed that they are descendants of courageous and mighty lineage of Rajasthan. Veer Rasa in Gor-Boli folk-literature, there is a creation of permanent resemblance, such as heroism is given in many folksongs. This Rasa in folksong is produced with the enthusiasm of doing very hard work. Therefore, its sustainability is enthusiasm. We see that sister called her brother as a ‘Virena’, therefore brother develop a sense of enthusiasm in order to do war, to protect people by doing hard work, in which it is said to be able to win over the enemy and win victory. Holi and Teej festival songs are mainly filled with ‘Veer Rasa’. Hence, we get the pleasure that comes from reading or listening to the folksongs. The following verse form suited to the treatment of heroic and Gor-Banjara are relating to the characteristics of heroes of antiquity.

E.g. 

            Indu  Gadero  Pad Lutayo

Pukar  Padgo  Bhartem…

Bayi...... Baju  Mero  Yun  Ladhe !

Jatya  Ladhe  Khutaye  Mungri

Fatiya  Ladhe  Hatiyar

Bayi...... Baju  Maro  Yun  Ladhe !

Bajuri  Bhen  Mandave  Povn

Ma  Varsave  Ghi

Bayi....... Baju  Maro Yun  Ladhe !

Connation:

When the mountain, Indugad (fort) was being robbed or looted, there was a whole hazard to protect Indugad. Gor-Banjara people fought with courage and dangerous threat. However, foreign enemies had enough weapons and despite strong enemies, they fought bravely to protect, mother India with the help of ‘Mogri’ (wooden hammer) and rod. Our sister used to send ‘Manda, Patli Lapad’ (chappati) and ghee for brave soldiers at the battleground. By eating chappati, brave Banjara soldiers resisted for victory...Yun Ladhe !

Gor-Banjara dance and folk song are found in primitive community. Folksongs are their inseparable parts of life and their culture is communicated from one generation to another through various folksongs. It is a means of recreation for them and their sentiments are displayed.

Their lives are tied to the soil and nature of the place where they live. There is the effect of the geographical situation of their places and lives. Their one generation was plundered their lamentation and yowl. Gor-Banjara were mostly inspired by patriotic deed and love for India.  All these things impress their folksongs also. Gor-Banjara’s primitive and past life is depicted in the series of picturesque in the above folksong.

On the basis of this folksong many researcher assumed that primitive Gor-Banjara were almost looted. However, the period of the fight is not clearly mentioned, but people who fought with them by weapons were ‘Fatiya’.  By this, it is definitely guessed that the Gor-Boli word, ‘Fatiya’ means travelers who passed wandering life. So it is being guessed that people who invaded on the fort, Indugad were not the native people of this country whereas they were wandering travelers, means Aryas...

The line, ‘Ladhe Khutaye Mungri’ is inspiring quotation for future generation to fight for the country. Though enemies had strong weapons, our Gor ancestors fought bravely without weapons. They fought for nation, and got protection. This emotionalism is provoked through this folksong.

 E.g.

            Jalya  Ladhe  khutaya  Mungri

Fatiya  Ladhe  Hatiyar

Baju   Mar  Yun  Ladhe

Pukar  Padge  Bhartem

Bayi..... Baju  Mar  Yun  Ldahe ..!

      In this folksong, by using ‘Mungri,Khuta’ (wooden tools)  as a weapons ,Gor-Banjara community fought to protect mother India. This heroic deed shows their love for country and willingness and readiness to sacrifice for it. There is passion and zeal in the each word of this folksong is sustaining and wholesome for Veer Rasa. The structure, ‘Baju Mar You Ladhe’ is in a patriotic manner. Therefore, patriotism, loyalty, trust and constancy are the quality and feature of this folksong. This folksong is praiseful due to its magnificent, splendid appearance, sublimity and grandeur.

Due to some artificial and corrupt word, there is deformity in some folksong. Nevertheless, it has basic properties in it; thousands of year’s later Gor-Banjara’s folksongs are fresh, delightful and captivating.

Lets preserve our such many verses as existed in Tanda to Tanda...*  

For more details…Read my book  Cell- 9404372756

    http://bluerosepublishers.com/product/bhimniputras-gorpan-lingustic-beauty-gor-boli-dialect

*Source - Bhimniputra's  GORPAN :The Linguistic Beauty In Gor-Boli Dialect   

                 International Book-

              ISBN - 978-93-87538-88-7

Available on online web portal Amazon,flipcart, shopclues and bluerose

     

  Author/Analyst - Prof.Dinesh S. Rathod