अनुवाद,संपादन,लेखन चळवळ ई गोरुर सवारेर उज्वल भवितव्येर नांदी छ..!*

                वाते मुंगा मोलारी मोलारी
                   My swan song

कायी गोरुरो राजकीय,सामाजिक अन सांस्कृतिक अस्तित्व धोकेम आवगो छ. ??
अनुवाद,संपादन,लेखन चळवळ ई गोरुर सवारेर उज्वल भवितव्येर  नांदी छ..!
_____________________________________________
      *आवो एकजागं भळा..अमीर उमराव बेसका करा..गोरुर गौरवशाली इतिहास हुबो करा...!!*
         गोरमाटी तांडेर मानवतावादी वाड;मयीन संस्कृती,गोरुर जीवनशैली,सौंदर्य संपन्न गोरबोली भाषा,मौखिक वाड;मयेर ओळख जगदनीयारी से भाषामं वेयेर नंजरेती साहित्य चळवळीमं अनुवादेरो मोल घणो मोटो रचं.आज गोरगणेर सायित्य चळवळीमं "अनुवाद क्रांतीरो" एक नवो पगला जयराम पवार उपजिल्हाधिकारी सायेब वटायो छ.इ नक्कीज गोरगणेर वेस अन हिंमाणीर ओळख मराठी भाषिक लोकून करन देयेवाळो एक क्रांतीकारी पगला ठरेवाळो छ.
           आसे पगलाती एक भाषिक समाजेर मूळ संस्कृती,विचारधारा,जीवनशैलीर ओळख दुसरे भाषिक लोकुताणू पुचती रचं.जसो महाकवी कालिदासेरो संस्कृत सायित्येर ओळख इंग्रजी भाषा अनुवादेती जगदनीयार लोकून हुयी.महकवी कालिदासेर साहित्येर इंग्रजी अनुवादेती भारतेर साहित्य जगभर प्रसिद्ध हुवो.
    आज गोर सायित्य चळवळीम संपादन,लेखन,अनुवाद चळवळीरो एक नवो पगला उपडरो छ.इ घण आणदेर वात छ. भीमणीपुत्र लिखित मराठी भाषा माईरो *गोरपान गोरबोलीतील भाषा सौंदर्य* ये सायित्यकृतीनं प्रा.दिनेश सेवा राठोड इंग्रजी भाषाम लाताणी गोरबोली भाषारो रुप सौंदर्येर ओळख सारी जगदनीयार लोकून करन दिनो.गोरबोली भाषा सायित्य अन गोरुर मानवतावादी वाड;मयीन संस्कृतीर ओळख आज जगेनं वेरी छ.
         डाॅ.जे.जे.रायबर्मन बांगलादेश इ प्रख्यात इंग्रजी लेखक मार घरं १५ मुक्काम करन मार *गोरमाटी संस्कृती आणि संकेत* येर संदर्भेर आधार लेन *इथनाग्राफी ऑफ ए डिनोटीफाईड ट्राईब द लमाण बंजारा* ये इंग्रजी पुस्तकेर माध्यमेती गोरुर नवलक मौखिक वाड;मयीन संस्कृतीर ओळख जगदनीयार लोकून किदो छ.
          आदिवासी लेखिका माता स्वेतादेवी ये आत्माराम कनिराम राठोडेर *तांडा* आत्मचरित्रेर भाषांतर करन तांडा सायित्येर, जीवनशैलीर ओळख जगभर प्रसिद्ध करमेली छ.
         "फन्डामेंटल रिसर्च सेंटरेर टिम मार मुलाखत लेन तांडा जीवनशैलीर ओळख डिजिटल उपस्थितीमंडळ लान जगप्रसिद्ध करमेले छ.
       प्रा.रविंद्र ब.राठोड नागपूर येथे सोशल मिडिया परेर विकरायी हुवी मार *वाते मुंगा मोलारी* My swan song ये सायिय सदरेर संपादन करन सेनं वाचेसारु उपलब्ध करमेले छ.सुनील राठोड मेघावत बदलापूर मुंबई ये आर्थिक हातभार लगान संपादन चळवळीनं गती देयेर प्रयत्न कररो छ.
       राजकारणे पेक्षा सायित्य चळवळीर ताकत घण प्रभावी रचं येरो भान आज गोर वचारी,उद्योगपती अन शब्द सैनिकेऊनं आवगो छ.इ गोरगणेर सवारेर उज्वल भवितव्येर नांदी छ.
            एकेवडी गोरबोली भाषा सायित्य अन तांडा जीवनशैलीर नवलाई जगदनीयार अभ्यासकेनं नवलक वाटरी छ तोपर दुसरीवडी  गोरुर संघटना माईर मतमतातंर,राजकीय चळवळी माईर गोर नेताऊर पक्षबाजी धोरण ये से वातेती गोरुरो राजकीय,सामाजिक अन सांस्कृतिक अस्तित्व धोकेम आवगो छ.येनं कू आवरतू आये ? येर चिंतन डायसाण पातळीपं वेणू गरजेर छ.
        डावोसाणो वचारी मिलिंद पवार सायेबेरो केणो भी धेनेम लेणू लागेवाळो छ. ओनेर केणी छ क, "एक जमानेमं गोर भी गडपती रं! ये गडपतीऊर वारसेन आज कोरीकोर जू नचारे जू नाचरे छ.न्यावेर भागा मांगरे छा ऊ भी मळरो कोनी छ." ये वघमेपं आबं एकज इलाज छ,सोतार ताकत बडाणू पडीये...गोर बंजारारी आची वाते कोरुताणू पुचाणू पडीये...आपणो गौरवशाली इतिहास वजाळेम लाणू लागीये इ काळेर गरज छ".मिलिंद पवारेर इ वचार वाजवी छ..!

*आवो एकजागं भळा..अमीर उमराव बेसका करा...तांडेरो सवारेरो भविष्य उजळ करा!!*

                *भीमणीपुत्र*
          *मोहन गणुजी नायक*

वाते मुंगा मोलारी - भीमणीपुत्र मोहन नायेक

*वाते मुंगा मोलारी*
        My swan song

क्रांतीसिंह सेवालाल महाराजेर जयंतीर निमतेती मार मनेमायीर एक ढाळ..!!

क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर क्रांतीदर्शी विचारेती,गोर वाड;मयीन सांस्कृतिक मोलेती,गोरबोली भाषारे रुप सौंदर्येती आजेर पिढीनं जोडणो गरजेर छ.
         आज हाम क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर १०\१५ रुपेर फोटू घर घर पुचायेम कमालेर यशस्वी वेगे छा.ये १०\१५ रुपेर फोटूती हामारो प्रेरणास्त्रोत विस्कळीत वेगो छ.फोटूर कुरघोडीती बापूर क्रांतीदर्शी विचार बंडाऊ पडगे."ठेविले अनंते तैसेची रहावे",आसे विचारेर पेंण्णीती हामार विचार करेर नैसर्गिक शक्ती नष्ट वेगी."मुंवो मलक सरजीत करेर भावना नष्ट वेगी".आतज हामारो पतन हुवो.
             तांडो तांड वाचन संस्कृती रुजे सवायी आजेर पिढीनं नवे समीयारे नवे विचारेती, जगजेष्ट गोर वाड;मयीन संस्कृतीती जोडतू आयेवाळो छेनी.
    सवारेरो गौरवशाली तांडो जर सवारेर पिढीर हावाली करेर विये तो "फाईट' सेवादास आबं आपणेनं घरे घरेर कवाडेताणू पूचाणो लागेवाळो छ.
      क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेनं 'फ्लाइट' कतो पलायनवाद आजीबात मान्य कोनी रं.क्रांतिसिंह सेवादास महाराज इ "फाइट रं फाइट,शब्द सामर्थ्येरो योद्धा"..!
              सेवादास महाराजे सामूती आपणे सवारेर पिढीनं कुणस प्रेरणा लेयेसारू केयेवाळ छा फाइट क,फ्लाइट ? इ भी भान जागृत वेणू गरजेर छ.ए मान जागृत वेये सवायी तांडेमं नवो बदल आयोवाळो छेनी.
            "संस्कृती"ये शब्देसारू गोरबोली भाषा व्यवहारेमं गोरबोली भाषार मालकीरो "धाटी"इ स्वतंत्र शब्द प्रचलित छ तो "परंपरा"ये शब्देवासं "रुढी"इ शब्द छ.गोर धाटीनं नीति अन गती छ.इ धाटी अन रुढी ये शब्दे परती सिध्द वचं. धाटी>पळणे,रुढी >पळणे इ अर्थ संकेत धेनेम लिदे केलं तो मारो ई विधान तर्कसंगत सिद्ध वचं.
        गोर धाटीरो जीवन प्रवास इ आदिम ते संगणक समीयाताणू वेतो आयो छ.ये स्थित्यंतरेमं जसो  गोरमाटीनं ओरे आनुभावे माईती सिकेन मळो ऊ से खोळेम लेन सेनं वेटतो आयो छ.गोर जीवनशैली इ काळेनुसार बदलती आयी छ;पणन आपण प्रिय बोलीभाषा अन मूळ संस्कृतीर पोषक घटक भुलो कोनी छ;करन गोरमाटी गणसमाज आज भी जीवतो दखारो छ.जगदनीयार पुटेपं वारसेक गण आपणे भाषासह नष्ट वेमेले छ. शाक्य गण आपणेनं सामळेन मळचं;पणन कती आकीती दकायेनी.महामानव गौतम बुद्धेर विवेकवाद,परिवर्तनवाद बहुतेक शाक्य गणेन रुजो कोनी करन शाक्य गण आज आकीती कती दकारो कोनी. ई शक्यता भी नाकारतू आयेनी.
        क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर विवेकवाद,परिवर्तनवाद,गोरबोली भाषा जर आपण भूल जाया तो आपण भी ऊज गत वेयेवाळ छ."कोर गोरुनं सायी वेस"! ये समतावादी गोर संस्कृतीर मोलेर आधार लेन आपणेनं आंगेर मलक कन करेर छ..!
              थोरं इतिहासकार बापू बळीराम पटल्या बानो बदलाये येपर हाम लेंगी माईती तिरस्कार व्यक्त किदे;पणन बापू बळीराम पटल्यार परिवर्तनवादी पोषक विचारेर हाम न कनायी सन्मान किदे न स्विकारे! इतिहास लेखनेपं समीक्षा,टिका तो वेतीज रचं.संशोधन प्रक्रिया इ अंतरिम रचं,अंतिम रेयेनी.लेखन प्रपंचेम चुक वेणू साहजिक रचं. व्यवस्था परिवर्तन इ राजकीय चळवळीती वेयेनी तो वैचारिक क्रांतीती वचं येर जाण बापू बळीराम पटल्यानं रं मांडवीर १९३५ सालेर "हीरा वाचनालय" इ ओरो उत्कृष्ट उदाहरण छ.जयंतीर निमतेती ये प्रेरणास्त्रोत नवी पिढी मुंड्याग आणू गरजेर छ.
             गोरमाटी ई गतीशील,मानवतावादी,निसर्गवादी कतोज कतोज विज्ञानवादी एक 'जथ्या' छ.जगदनीयार पुटेपर "वकोल्डीन धोकेवाळो" गोरमाटी सरिको जथ्या इ दुसरी कुणसीज संस्कृतीमं धुंडे तो भी लायेवाळो छेनी.धरती याडीरो "नवण" आज भी गोर याडीरे हिवडापं पेले नंबरेप मंडामेलो छ.

*पेलो मंडोये नामये मारी धरतीरो लेस्याये...!*

     निसर्गेनं सरण जायेर संकल्पना मांडेवाळो पेलो गोरमाटीरो तांडोज छ.निसर्गेन सरण जाये सवायी केनी गती लागेवाळ छेनी ये तत्वप्रणालीरो पेलो प्रणेता इ तांडोज छ.
     काळे नुसार काळे सोबत चालणो गरजेर छ.वयेरे ७० सालेम भी संगणक समीयाम म तमार सोबत छू.गोरबोली भाषा अन गोर धाटीनं डिजिटल उपस्थितीमं लायेर मार परीती म कोसीस करतो रुचू.
       सायित्य कला राजकारण,संशोधन,संशोधन अन उद्योग व्यवस्थापन,शौर्य ये से आखाडामं गोरमाटी सेर मोवळेपं रेन नायकी गजाते रेणू ई गोर वाड;मयीन संस्कृतीर सिक छ.
       ईज मोवळो सेवादास महाराज अन महानायक वसंतराव नायक सायेबेन अभिप्रेत छ.ये से प्रेरणास्त्रोत मातेम घालेर विषय छ.ईज हाम भुलगे छा.
         
     *नंगारारे घोरेमं रिजो गोरमाटी!*

           कतो संघटित रो..ई क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर खुब मोटो बलस्थान हाम भुलगे;करन खर्गे सरिको कोयी भी आज आपणेन धुत्कारेन लग्गो छ.
     निजाम राज्येरे भर दरबारेमं जान सर्जिकल स्टाॅइलेती दलकारेवाळे क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर वलादेपं धुत्कार सांबळेर पाळी का आवगी ? इ दोस खर्गेर छेनी तो येनं कारणीभूत आपण भी छा.
           औरंगजेबेन नजराणा देयेवासू शिवाजी महाराज आपणे सोबत फक्त गोरमाटीर १०० नायकडा लेजावचं.गोरमाटीर सो नायकडा जर आपणे सोबत रिये तो औरंगजेब मनं कैद करं कोनी ई शिवाजी महाराजेर गनीमी कावा खुबकायी कचं.ई गोरुरो इतिहास हाम खर्गे प्रवृतीताणू पूचायेम अपरशी ठरगे. आतज हामारो पानीपत वेरो छ.
            गोरुरो दुबळो बलस्थान,गोरुरी बादभरी संघटना,गोर पुढारीर नाळी नाळी पक्ष ये से वातेती गोरुरो संघटन लंगडो पडरो छ. १२ कोटी संख्यांक गोरुर गठ्ठा मतेर धाक निर्माण वेये सवायी ये लोक रासी आयेवाळ छेनी. १२कोटी संख्यांक  गोरुर गठ्ठा मतदान *निर्णायक* casting vote  ठरे सवायी गोरुरो *राज* आणो मसकल छ.
       केरी कनेती उमेदवारीर भिक  मांगेती राज आयेनी तो राज खोसन लायेर ताकत मनगटेमं रेणू लागचं.

*कोयी किसी को राज न देवे,जो लेवे नीज बलसे लेवे..!*
         पंजाबेमं आंगड्या गरु नानकेर सायित्य क्रांती यशस्वी हुयी जेर पचं पंजाबेमं राजकीय चळवळ यशस्वी हुयी छ.

   *मुंवो मडदा खाट वटाये..!*i

 मनेती मरेमराये मनक्या भी एक दन हुंमाळो वटायेसाररू तयार वेजाये.ई क्रांतिसिंह सेवादास महाराजेर वाड;यीन बलस्थान हाम भुलगे.सायित्य क्रांती वेये सवायी राज आयेवाळो छेनी.सायित्य क्रांती इ राजकीय,सामाजिक चळवळीरो बलस्थान छ.ये से चळवळीरो नेतृत्व करेर धमक इ साहित्यिकेर वाणी अन लकणीमं रचं.
       सायित्यसत्ता > अर्थसत्ता > धर्मसत्ता > राजकीयसत्ता आसो राजकीय क्रांतीरो प्रवास रचं.
          कोयी कचं सेवादास महाराज संत रं तो कोयी केरेचं क्रांतिसिंह रं तो कोयी समाज सुधारक वेत्तो केरे छ तो पचं आबेलगू २८० जयंती मनाणो वेगो तरी समाजेपं सुधारणा,परिवर्तन,हक्करो राज आरो कोनी छ.का कोनी  आरो तांडेम नवो बदल ?
      ये प्रश्नेर ऊत्तर जे जयंतीम गोरुनं लाब जाये ऊ जयंती परिवर्तनरो खरो "पोर्या तारा" ठरीये आतरी वात खर..!

                        भीमणीपुत्र
              मोहन गणुजी नायक
अध्यक्ष - ५ वेअखिल भारतीय गोरबंजारा साहित्य संमेलन, डोंबिवली, मुंबई 

*वाते मुंगा मोलारी*
       My Swan Song

*हुंमाळो - एक विद्रोही उद्रेक* 

*गोर शब्द सैनिकेर हुंमाळो इ नक्कीज निर्णायक ठरेवाळो*..!

"गोरमाटी इ दुसरेर इतिहासेपं पोसायेवाळ जमात छेनी उ एक इतिहास घडायेवाळ विद्रोही जमात छ.दुसरेर इतिहासेपं पोसायेवाळ ये कनाईज क्रांती कर सकेनी,ओ फगत प्रतिक्रांतीमं तरबेज रचं.गोर इतिहासेपं जगेवाळ लोक गोर संस्कृतीनं दमाळ लगान कोलीया कर नाके;बळन कोलीया वेगे जे कोलीयाम भी आंगार रचं ईज ओ भुलगे.उज गोर धाटीरो बळोबळाइ कोलीया आज लोकसाहित्येर प्रेरणा लेन नवो इतिहास घडायेर हुंमाळेर तयारीमं छ.
            गोरगणेरो इ विद्रोहेर हुंमाळो (उद्रेक ) आज गोरगणेर नवे पिढीर साहित्ये माईती बुलंद वेरो छ.इ सवारेर क्रांतीर नांदी छ.इ हुंमाळो महाराष्ट्र राज्ये पुरता मर्यादित न रेता राष्ट्रीय पातळीपं बुलंद वेणू इ काळेर गरज छ.'हुंमाळो' इ अन्याव,अत्याचार अन अरेरावीर विरोधे माइरो गोर लोकसाहित्येरो केंद्रवर्ति सुत्र छ.गोर लोकसाहित्येर इ एक सहज प्रवृती छ.इ हुंमाळो आज साहित्येरे मूख्य प्रवाहेम आणू अन आपण लाणू ई आपणो साहित्य धर्म रेणू लागेवाळो छ.

*घटी पिसुचूं बाई फोडा पडचं..ये..*
*मोडं मोडं सलं मारे याडीरो राज..ये..*
*अंगलाई मर जाणू,मंगलाई मर जाणू*
*कलप किली मारे हातेमं आजाणू बाई..ये..*

इंग्रज,मोगलेर दडपशाही धोरणेर विरोधेमं उमटेवाळो;गोर लोकसाहित्ये माईरो ई केंद्रस्थानी घटक *हुंमाळो* इ आज आतरा षढ का वेगो ? इ एक चिंतारो अन चिंतनेरो भी विषय वेगो छ.
         हाव..! हाम गोर लोक अन्याव, अत्याचार,अरेरावीर विरोधेमं हुंमाळो वटायेवाळ पेनातीज "सवयीचे गुन्हेगार छा". ई कायी चोरीलपीर वात छेनी.येरो हामनेन गर्व भी रेयेन चाये.इंग्रजेर विरोधे माईरो 1857 रो गोरुरो बंडाळीरो इतिहास आज वजाळेम आवगो छ.अन्यायेर विरोधे माईरो गोरुरो इज हुंमाळो (उद्रेक) ) इंग्रजी राजवटेमं गुन्हेगार ठरगो.गोरुरे अन से विमुक्त लोक गणेरे ये हुंमाळेनं दडपेसारु इंग्रज  Criminal Act पास करन हामनेनं कतो विमुक्त लोकगणेनं तिन तारेर कोंडवाडामं तब्बल 81 वरस ढोरुवांग कुंडन रकाडे.Criminal कतो Low - Breaker हानू आर्थ अभिप्रेत छ.
         गोरगणे सोबत सहचर जीवन जगेवाळ भटके विमुक्त ये कनायीज चोर गुन्हेगार कोनी रं.इंग्रजी कायदेर उलंघन करताणी  इंग्रजेर विरोधेमं 'असहकार' पुकारेवाळ खरे देशप्रेमी रं.इंग्रजी कायदेर भंग करताणी इंग्रजेर विरोधेमं बंडाळी किदे ईज ये लोकगणेर *गुनो* ठरगो.ई चळवळ इ हुंमाळो दडपेसारु 1871 सालेमं इंग्रज  क्रिमिनल एक्ट पास किदे.ये कायदेती ये लोकगणेर जीवन उध्वस्त हुवो जनाती ये लोक अपराधी भावनार सिकार वेगे इ वस्तुस्थिती छ.
        सेटलमेंट कायदेती तिन तारेर कोंडवाडारो बंदिस्त जीवन ये लोकगणेर हिस्सेपं आयो.आसे 52 सेटलमेंट निर्माण किदे.ये 52 सेटलमेंटे माईर महाराष्ट्रेर सोलापूरेर सेती मोट वसाहत रं.आतेर कावेबाज व्यवस्था ये कायदेभंगेर गुनेनं चोर गुन्हेगारीर स्वरुप देन येनेन समाजेर मुख्य प्रवाहेर भारं फेकेर षडयंत्र रचे.
       1924 सालेर कायदे नुसार जे जमाती *नोटीफाईड* हुयीती ओ जमाती 1952 नेर कायदै नुसार *डि - नोटीफाईड* हुयी छ.ये डि- नोटीफाईड लोक *जमातीम* गणावचं.Dnt माईरो    T इ व्यंजन जमातवाचक सिद्ध वचं. 1952 सालेर कायदेती ये मुक्त जमाती "निराधिसूचीत जमाती"करन भी ओळखावचं,तो पचं इ "विमुक्तजाती" ई जातीवाचक संज्ञा रुढ कू हुयी ? कुण किदे इ हामार वैचारिक नसबंदी ? इ भी एक प्रश्न निर्माण वचं.
           इ विदारक सत्य शासन दरबारी आजे लगस हामारे नेतृत्वेनं मांडतू आयो कोनी ईज खरो दकणो छ.
      भटक्या विमुक्त लोकगणेर महान हस्ती स्व.मा.सा.कन्नमवार साहेब अन महानायक वसंतराव नाईक साहेब ये विदर्भेसह संयुक्त महाराष्ट्रेमं सहभागी वेयेर आंगड्याज कतो 31 ऑगस्ट 1952 नेमं चोरगुन्हेगारीर ओळख   कायम रकाडेवाळो "विमुक्त" नामेरो डिंगरो हामारे गळे लारं भांदन मुक्तीरो भिनोगळ्णो फेरेर गरज का निर्माण हुयी ? इ प्रश्न भी अनुत्तरित छ.
      आसे भी परिस्थितीमं महाराष्ट्रेमं सामील वेयेर बाद येनेर फाटके आयुष्येनं ठिकळी लगान ये जमातीनं समाजेरे मुख्य प्रवाहेमं लायेर एक महत्वपूर्ण कामगिरी महानायक वसंतराव नाईक बापू करगो छ.इ उपकार भी केनी भुलतू आयेनी..नायक बापू न रेयेवाळो रं तो...??????
            *अंगलाई मर जाणू,मंगलाई मर जाणू..कलप किली मारे हातेमं आ जाणू बाई..ये..* ये देशेर सत्तासुत्र हामारे हातेमं आणू इ स्वतंत्र्येर सपनो देखेवाळे गोर याडीर सपनेर चकनाचूर वेगो छ.गुन्हेगारीर 52 सेटलमेंटेर बंदिस्त जीवेनं मुक्ती मळणू ई स्वातंत्र्य ये लोकगणेन अपेक्षित रं. 1947 सालेमं स्वातंत्र्य मळेर बाद डपडापं लेंगी बोलन धुमधामेती ये लोक होळी रमेते.

*गुंद चारोळी लकडारी मोळी*
*पकड लिदो सरकार गांधी जिको रं..*
*जिको जिको 52 राज गांधी जिको रं..*
       पणन आत भी ये लोकगणेर फसगत हुयी...आज भी वेरी छ..!
इ हुंमाळो एक नं एक दन उमळेज वाळो छ...फगत उमळे आतरी ढील छ...!
*हुंमाळो जागर करेवाळ गोर शब्द सैनिक आबं क्रांतीरे सिमेपं आन ढळगे छ..क्रांती अट्टळ छ*..!
      गोर शब्द सैनिकेर लकणी आज गोरुर सामाजिक,सांस्कृतिक,धार्मिक अन राजकीय चळवळीर नेतृत्व करे आतरी सक्षम वेगी छ..!
             *गोर शब्द सैनिकेरो हुंमाळो ई निर्णायक ठरेवाळो..ठरेवाळो ई नक्कीज*..!

                    *भीमणीपुत्र*
              *मोहन गणुजी नायिक*

Right forms Of Verbs In English

                           Right Forms Of Verbs

The verbs are the most variable element of the sentences. The right form of verb encompasses most of the grammatical rules of English language. Every element of a sentence eventually relates to the verb. The verbs appear differently in a sentence on the basis of their subjects (subject-verb agreement), tenses, moods, voices, different structures, modals, etc.

Forms of Verbs:y

Base	Past	Past Participle	Present Participle	Gerund (noun)	Infinitive
Do, work, love	Did, worked, loved	Done, worked, loved	Doing, working, loving	Doing, working, loving	To do, to work, to love
be (am, is, are)	-  (was, were)	been	being	- - - -	to be
have	had	had	having		to have

Note: Participles (without auxiliaries), infinitives, and gerunds do not work as the verb in a sentence. Gerunds work as nouns, but participles and infinitives work as adjectives/adverbs.

Rules:

Rule 1:

Subject-verb agreement: the verbs are customarily followed by the subjects, and they must agree with the subjects according to their number and person. See the rules of Subject-Verb Agreement.

Rule 2:

The variability of the verbs mostly depends on different tenses of the sentences. A form of verbs depends on the time the actions have been performed. See the structures and details of The Present Tense, The Past Tense, and The Future Tense.

Rule 3:

The verbs are also related to the structures of different sentences and clauses. A clause has only one verb. In fact, a clause cannot contain more than one finite verb but can have participles (without auxiliaries), infinitives, and gerunds.

Example:

• I wanted ^{(main verb)} to go ^(infinitive) to the wedding.
• Swimming^(gerund) is^(verb) a good exercise to keep ^(infinitive) your body fit and healthy.
• Pray ^(verb) for the departed ^{(past participle)}
• Don’t get^(verb) down from a running ^{(present participle)}

Rule 4:

Clauses can be connected by conjunctions and connectors. Some connectors take some specific forms of verbs. Conditionals use the conjunction if and it has some different sentence structures. See conditionals.

Rule 5:

The connector since has two usages.

1. If since is used to indicate a cause, the verbs of the two clauses will be of the same tense.

Example:

• I didn’t go since you didn’t come.
• Since you were busy, I didn’t disturb you.

2. If since is used to indicate time, the verb of the second clause will be different from the first.

Example:

• We haven’t seen^{(present perfect)} each other since he left^{(simple past)}.
• It has been 20 years since he played
• 20 years passed^{(simple past)} since we had met^{(past perfect)}.
• I could not sleep well for a single night since you had left

Rule 6:

No sooner had, hardly had, scarcely had, etc. are the adverbials that require a past perfect tense and a past indefinite tense for the sentence.

Example:

• No sooner had I reached home than she left.
• Scarcely had the police reached when the man died.
• Hardly had I finished writing before the teacher ordered to stop writing.

Rule 7:

Coordinating conjunctions (and, but, or, yet, so) and although/though, as, because, till/until, when, whenever, as soon as, while, which, what, that, etc. connect two clauses which have the verbs of the same tense.

Example:

• We went to London when we were young.
• I got up, and he left the room.
• As soon as I came here, he greeted me.
• I could not go there because I was sick.

Rule 8:

As conjunctions after and before are used to connect two clauses which use past perfect tense and past simple. The past perfect tense always comes with a clause of simple past tense. See the past perfect tense for details and examples.

Rule 9:

The conjunction lest requires a modal should in the following clause regardless of the tense of the first clause. 

Example:

• Run faster lest you should miss the bus.
• He will work hard lest he should get fired.
• He worked hard lest he should get fired.

Rule 11:

Modals always take the base form of the verbs after them. See Modals for details.

Rule 12:

The clause ‘it is time’ or ‘it is high time’ requires a verb in the simple past if there is a clause after it.

It is high time + subject + simple past. . . .

It was high time + subject + past perfect . . .

It is high time + infinitive . . . . . . .

 Example:

• It is high time you studied attentively.
• It is time to study attentively. (You can replace the clause by an infinitive removing the subject.)
• It was high time we had returned home. (It was high time requires past perfect tense)

Rule 13:

The conjunction as if/as though takes simple past/past perfect tense in the following clause.

Subject + simple present + as if/ as though + subject + past simple

Subject + simple past + as if/ as though + subject + past perfect

 Example:

• Robert talks as if he were the prince. (Wereis the only ‘be verb’ in this kind of sentence)
• Latham played as though he had seen the ball very clearly.
• I slept as if I had been dead.
• He behaves as if he were her husband.

Rule 14:

Prepositions, articles, and possessives are always followed by nouns or gerund form of the verbs.

Example:

• He is keen on moving
• I am thinking about doing the job.
• Alex insisted on going out then.

Rule 15:

To is the only preposition that takes the base form of the verb. However, there some phrases with to being at the end of them, which require the gerund form of the verbs.

With a view to, look forward to, being accustomed to, being used to, admit to, confessed to

 Example:

• He went there with a view to confessing his crimes.
• I am looking forward to meeting the princess.
• I was used to sleeping at this hour of the day.
• He confessed to stealing that phone.

Rule 16:

To be, being, having, getting, etc. are generally followed by the past participle form of the verbs and other adjectives.

Example:

• Being tired, he took some time off from work.
• He became astonished being robbed in the daylight.
• John went to bazar having eaten a burger.
• He wanted to be educated.

Rule 17:

The causative verbs always take the next verb in its base form. See causative verbs and their usages.  

HAVE – GET – MAKE  – HELP – LET

*Note: Get takes the next verb as infinitives/past participle.

Example:

• I had him wash the dishes.
• He makes me do all the work.
• He got me to make his dinner.
• I got the glass broken.
• Let him help her finish the assignment.

Rule 18:

The base form of the verb is also used in the clauses that use the subjunctive mood. Some certain verbs + the conjunction that requires the next clause to use the subjunctive mood and the clause uses the base form of the verb in it.

The verbs are:  

Advise – demand – prefer – require – ask – insist Propose – stipulate – command – recommend  Suggest – decree – order – request – urge – move

Structure:

Subject + the verbs of the above box (any tense) + THAT + subject + base verb + .  .  .  .  .

Example:

• He insisted that I stay at home.
• The office requires that we complete our work timely.
• She commanded that he stop
• I recommend that you wake up early.

Note: There are some clauses also which require the verb of the next clause to be in base form.

The clauses are:

It is/was + past participle form of the verb of the above box + THAT It is/was urgent + THAT It is/was necessary + THAT It is/was important + THAT

Example:

• It is important that you invite him.
• It was necessary that I make a fence.
• It was recommended that you meet the principal.

Rule 19:

Since a single clause cannot take two verbs, it usually converts the additional verbs to complement by making them infinitives or participles or gerunds.

- Some verbs always take the additional verbs as a complement by making them infinitives.

Verbs followed by the INFINITIVES

agree – desire – hope – plan – attempt – claim – decide – demand – expect – intend – prepare – tend – fail – learn – pretend – want – wish – refuse – need – forget – hesitate – offer – seem

Example:

• He agreed to do
• He desires to go to Disneyland.
• I want to work
• He failed to understand

Verbs followed by the GERUNDS

appreciate – admit – delay – miss – report – suggest – deny – postpone – resent – avoid – enjoy – practice – resist – can’t help – finish – quit – resume – consider – mind – recall – risk

Example:

• He admitted doing the crime.
• We enjoyed riding the boat.
• I can’t help loving
• Would you mind opening the door for me?

                         Compiled  by- Prof.D.S.Rathod

                        profdineshrathod.blogspot.com

Conditionals in English

                        Conditionals

If I see her, I will tell her.

There are several structures in English that are called conditionals or if conditionals.

"Condition" means "situation or circumstance". If a particular condition is true, then a particular result happens:

In this lesson we look at four of the most common ways to talk about the future

if y = 3 then 2y = 6

There are three basic English conditionalsthat we use very often. There are some more conditionals that we do not use so often.

First conditional

Second conditional

Third conditional

Zero conditional

  1 ] First Conditional

for real possibility

If I win the lottery, I will buy a car.

We are talking about the future. We are thinking about a particular condition or situation in the future, and the result of this condition. There is a real possibility that this condition will happen. For example, it is morning. You are at home. You plan to play tennis this afternoon. But there are some clouds in the sky. Imagine that it rains. What will you do?

ifconditionresult Present Simplewill + base verbIfit rains,I will stay at home.

Notice that we are thinking about a future condition. It is not raining yet. But the sky is cloudy and you think that it could rain. We use the Present Simple tense to talk about the possible future condition. We use will + base verb to talk about the possible future result. The important thing about the first conditional is that there is a real possibility that the condition will happen.

Here are some more examples (do you remember the two basic structures: [ifcondition result] and [result if condition]?):

ifconditionresult Present Simplewill + base verbIfI see Mary,I will tell her.IfTara is free tomorrow,he will invite her.Ifthey do not pass their exam,their teacher will be sad.Ifit rains tomorrow,will you stay at home?Ifit rains tomorrow,what will you do?resultifconditionwill + base verb Present SimpleI will tell MaryifI see her.He will invite Taraifshe is free tomorrow.Their teacher will be sadifthey do not pass their exam.Will you stay at homeifit rains tomorrow?What will you doifit rains tomorrow?

Sometimes, we use shall, can or may instead of will, for example: If it's sunny this afternoon, we can play tennis.

2] Second Conditional

for unreal possibility

If I won the lottery, I would buy a car.

The second conditional is like the first conditional. We are still thinking about the future. We are thinking about a particular condition in the future, and the result of this condition. But there is not a real possibility that this condition will happen. For example, you do not have a lottery ticket. Is it possible to win? No! No lottery ticket, no win! But maybe you will buy a lottery ticket in the future. So you can think about winning in the future, like a dream. It's not very real, but it's still possible.

ifconditionresult Past Simplewould + base verbIfI won the lottery,I would buy a car.

Notice that we are thinking about a future condition. We use the Past Simple tense to talk about the future condition. We use would + base verb to talk about the future result. The important thing about the second conditional is that there is an unreal possibility that the condition will happen.

Look at these example sentences:

ifconditionresult Past Simplewould + base verbIfI married Mary,I would be happy.IfRam became rich,she would marry him.Ifit snowed next July,would you be surprised?Ifit snowed next July,what would you do?resultifconditionwould + base verb Past SimpleI would be happyifI married Mary.She would marry Ramifhe became rich.Would you be surprisedifit snowed next July?What would you doifit snowed next July?

Sometimes, we use should, could or mightinstead of would, for example: If I won a million dollars, I could stop working.

3] Third Conditional

for no possibility

If I had won the lottery, I would have bought a car.

The first conditional and second conditionals talk about the future. With the third conditional we talk about the past. We talk about a condition in the past that did nothappen. That is why there is no possibility for this condition. The third conditional is also like a dream, but with no possibility of the dream coming true.

Last week you bought a lottery ticket. But you did not win. :-(

ifconditionresult Past Perfectwould have + past participleIfI had won the lottery,I would have bought a car.

Notice that we are thinking about an impossible past condition. You did not win the lottery. So the condition was not true, and that particular condition can never be true because it is finished. We use the Past Perfect tense to talk about the impossible past condition. We use would have + past participle to talk about the impossible past result. The important thing about the third conditional is that both the condition and result are impossible now.

Look at these example senteces:

ifconditionresult Past Perfectwould have + past participleIfI had seen Mary,I would have told her.IfTara had been free yesterday,I would have invited her.Ifthey had not passed their exam,their teacher would have been sad.Ifit had rained yesterday,would you have stayed at home?Ifit had rained yesterday,what would you have done?resultifconditionwould have + past participle Past PerfectI would have told MaryifI had seen her.I would have invited Taraifshe had been free yesterday.Their teacher would have been sadifthey had not passed their exam.Would you have stayed at homeifit had rained yesterday?What would you have doneifit had rained yesterday?

Sometimes, we use should have, could have, might have instead of would have, for example: If you had bought a lottery ticket, you might have won.

4] Zero Conditional

for certainty

If you heat ice, it melts.

We use the so-called zero conditional when the result of the condition is always true, like a scientific fact.

Take some ice. Put it in a saucepan. Heat the saucepan. What happens? The ice melts (it becomes water). You would be surprised if it did not.

ifconditionresult Present SimplePresent SimpleIfyou heat ice,it melts.

Notice that we are thinking about a result that is always true for this condition. The result of the condition is an absolute certainty. We are not thinking about the future or the past, or even the present. We are thinking about a simple fact. We use the Present Simple tense to talk about the condition. We also use the Present Simple tense to talk about the result. The important thing about the zero conditional is that the condition always has the same result.

Look at these example sentences:

ifconditionresult Present SimplePresent SimpleIfI miss the 8 o'clock bus,I am late for work.IfI am late for work,my boss gets angry.Ifpeople don't eat,they get hungry.Ifyou heat ice,does it melt?resultifconditionPresent Simple Present SimpleI am late for workifI miss the 8 o'clock bus.My boss gets angryifI am late for work.People get hungryifthey don't eat.Does ice meltifyou heat it?

We often use when instead of if, for example: When I get up late, I miss my bus.

              Compiled by- Prof. D.S. Rathod
                profdineshrathod.blogspot.com

वाते मुंगा मोलारी- भीमणीपुत्र मोहन नायक

*वाते मुंगा मोलारी*

               *My swan song*

*गोरमाटीर वाङ्मयीन नंजर -एक चिंतन...!*

         गोरमाटी ई जन्मजात साहित्यिक छ. *सहितस्य:भाव:* कतो साहित्य, हानू साहित्येर विवेचन अभ्यासक करमेले छ. सायित्य वा साहित्य ई शब्द गोरमाटी भाषा व्यवहारेमं आढळ आयेनी तरी पणन सेनं सायी वेयेवाळो 'भाव' मातरम गोरमाटीर डिले माईरे DNA माई ठासन भरो छ. *जीव जनगानीनं सायी वेस* ई गोर वाङ्मयीन संस्कृती माईर अरदासेर अभिव्यक्ती, सायित्य-साहित्य ये संकल्पनारो उत्कृष्ठ भावाविष्कार सिद्ध वच. एकंदरीत "सेन सायी वेये वाळो- समाज साक्षेपी- समाज हितेरो भावाविष्कार कतो सायित्य". ई गोरमाटी भाषानं अभिप्रेत छ. गोरमाटी भाषा कतरी समृद्ध अन श्रीमंत छ, ई सायित्य ये शब्देर संकल्पना परती सिद्ध वचं.
            गोरुर सौंदर्य प्रेम, काव्य कल्पकता अन रसिकता इ अभिजात छ. वाङ्मयीन रसेर परक जेन कळचं ऊ अभिजात गोरमाटी! वाङ्मयीन रस चाकेर गोरमाटीर प्रबळ शक्ती इज गोरुर समृद्ध वाङ्मयीन परंपरार गमक छ.
*तोन भुरीया दराऊ मुंगा मोल!*
*रसली हाटे भरिय सारी सोनेरी!!*
वाङ्मयीन रस गोर याडी भेनेऊन चाकतू आवचं ई ये लेंगी माईर 'रसली' ये शब्दे परती ध्वनीत वचं. वाङ्मयीन रसेर सुंदर कल्पना ये लेंगीमं देकेन मळचं.
*कोरो पेटपडा झरीयारे*
*झरणाको पाणी..........*
*गेरीयावाळी आयी ओतं*
*पाणीयारे...........*
*ओतो पडीर उताणी*
*पि लं गेरीया........*
*पि लं... रे ...झरणाको पाणी!*
लेंगी माईरो वाङ्मयीन 'रस' ई याडी माया सगळतीरे (पृथ्वी) कोरे पटेपडारुपी हिवडा माईती पनासे हुई पाणी सरिको निरमळ 'पनावरस' छ. ई ये लेंगी माईर मध्यवर्ती कल्पना छ.
           भाडं अश्लील, श्लील लेंगी हाम कोणी बोलरे;  बोलविता धनी वेगळाची.......श्लील, अश्लील लेंगी ई याडी माया सगळतीरो पनाव छ. *सामळोये काकी दादी रिस मत करजो; होळी बोलचं .....ये भांड!*
ई भावसूचकता ये चरणेमाईती अभिव्यक्त वचं.
               ये लेंगीरो ई गर्भितार्थ मनं "मारोणी" लकतूवणा लाबो वेतो तो मारोणीरो गर्भाशय आजी प्रगल्भ वे जातो....!
          ये गेरीया! गेरणी वाङ्मयीन रसामृत धापन पितांणी उताणी पडगी छ. तू भी पी लं अन वाङ्मयीन तरच भगालं.... पि लं गेरीया.....!
         लेंगी श्लील छ तो अश्लील भी छ. परिहास, मस्ती, विरह, प्रणयचेष्टा, इतिहास, काव्यकल्पक्ता आसे वानावानार गणेती ऊ परिपूर्ण छ. लेंगीनं सोतारो नैसर्गिक सौंदर्य छ. ओरो रूप सौंदर्य शब्देमं भी नावडेनी; आतरी ऊ देखणी छ, जसो सणगारी नार! ओरो सौंदर्य लुटतू आयी चाये, रसिकराज भुंवा नायी! भुंवा ई गोर याडीर काव्य कल्पना माईरो प्रियकरेर
 प्रतीक छ.
*वडं भमरा ....*
*खंवीयापं बेटो*
*वडं भमरा ....*
*वडं जो रे, डगर जो रे......*
*वारी आयेरे तोपर*
         *यु कू वडीयूं मारोणीये..*
         *मारी बाळपणेरी परीतिये!*
ई लेंगी गोर याडीर अभिजात काव्यकल्पनारो सुंदर उदाहरण छ. ई लेंगी रसीकराज भुंवा अन सौंदर्येर प्रतिक मारोणी कतो सौंदर्य अन रसिक ये दोयी माईर संवादेरो काव्यगुंफण छ. गोर याडीर काव्यकल्पना माईर "मस्तानी कासवाडी, घमेंडी स्वछंद लांबडी, कागलार समण विषयक नंजर अन भुंवारो सौंदर्यप्रेम ये से गोर याडीर सर्जनशील वाङ्मयेर ऊर्जास्रोत छ.
                गोर याडी भेनेऊन प्रतिभा अन काव्यकल्पना मुंडयागं महाकवी कालिदासेर प्रतिभा अन काव्य कल्पकता फिकथुस वाटचं.
             गोर याडीर काव्यकल्पना माईरो प्रियकरेर प्रतिक मानो हुवो इज रसिकराज भुंवा व्हाया महाकवी कालिदासेरो 'शाकुंतल' ये मार्गेती जान पाश्चिमात्य साहित्यकृतीमं नायकत्व स्वीकारतू दखावचं.
             लेंगी काव्यकल्पनार संदर्भेमं जेष्ठ साहित्यीक डॉ. केशव फाळके कचं क," इसमे काव्य गण स्वाभाविक रितिसे दिखाई देते है। ऐसा कहा जाता है, आदी कवी वाल्मिकीके काव्य का स्रोत ऐसा ही दुःखद अ-कर्म था। इसमे नलराजा का उदाहरण दिया है, जिसमे मै समजता हू कि यह गीत असंस्कृत नही हो सकता। इस गीत की राचनामे भी गांभीर्य व व्याकुलताके अनुकूल राग "मारवा" मे है। राग "मारवा" का चलन इसमे स्पष्ठ है।"
             नळराजार करूण रसेर दीर्घ लेंगी तांडो आज भी व्याकुळ वेन बोलतू दकावचं. गोर वाङ्मये माईर इज दीर्घ लेंगी महाकवी वाल्मीकेर ऊर्जास्रोत छ. गोरुर वाङ्मयेप आतेर श्रोत अन स्मृती वाङ्मय वेते हुये छ. पणन तांडेनं आपणे दिर्घ लेंगीनं महाकाव्येर रूपेम लिपीबद्ध कोनी करतू आये ईज तांडेर दुर्दैव ...! आतेर प्रस्थापित व्यवस्थारे शतकानशतकेरे छळेती तांडेरो वाङ्मयीन सौंदर्य भी भटको रेगो. प्रा. रवींद्र राठोडेर "मी तांडा बोलतोयं" ये काव्यकल्पना माईरो *भटका सौंदर्य* ई लक्षवेधी शब्द घणो व्यापक अन अर्थपूर्ण छ.
श्लील अश्लील लेंगीन वस्तुनिष्ठतार धार छ. अश्लील लेंगीर स्वभावे लारं मानववंशीय शास्त्रीय कारण छ. ई म कयिकवणा सिद्ध करमेलो छु. होळीर गेर ते दांडी पुनमेताणू कोयी लेंगी न बोलणू ई तांडेर दंडक अर्थपूर्ण छ.
         जेष्ठ विचारवंत अशोक राणार संकल्पना माईर स्वच्छंदतावाद, अभिजातवाद, वास्तववाद ये तिनी मूलभूत संकल्पनार मदरलँड ई तांडेर लेंगी छ. करन येन रोमँटिसीझम ई इंग्रजी पारिभाषिक नाम खलचं. रोमँटिसीझम ये शब्देर व्युत्पतीर जड भी गोरमाटी भाषा शब्द *रामणो* ये लैगिंक भावाविष्कारे शब्देमं लाबचं.
               "लेंगी ई वाङ्मय अन कला क्षेत्रे माईर गोर बोली भाषारो एक अदभुत आसो मुक्त आविष्कार छ!"
              जगेर पुटे परेती 6000 भाषामं भी ई मुक्त वाङ्मय प्रकार आढळ आयेनी. ई विशेष.

*गोर वाङ्मय माईरो शृंगार रस-*
            गोरमाटी भाषा ई नऊ रस 23 अलंकार अन सोतार मालकीर अलंकारिक शब्देती परिपूर्ण छ.
            शृंग(कामवासना) ये रसेरो स्थायीभाव गोरमाटी भाषामं 'धण' ई शब्द सिद्ध वचं. 'गावडी धनासगी, कतं धणायेन चलीगीती' आसो भाषा व्यवहार तांडेमं रूढ छ. ये भाषा व्यवहारे परती 'धण' ई शब्द शृंगार रसेरो स्थायीभाव सिद्ध वचं. 'धण' ये गोरमाटी शब्दे परती 'धणी' ई शब्द रूढ हुवो छ.
         मराठी 'धनी' ये शब्देर व्युत्पतीर जड भी 'धणी' ये शब्देमं लावचं. गोरमाटी भाषा शब्द 'सणगार' ये शब्दे माईती संस्कृत 'शृंगार' ई शब्द वेपडो हुवो छ. एकंदरीत गोरमाटी भाषा सहवासे माईती संस्कृत भाषा विकसित हूयी छ, ई मारो स्पष्ठ मत छ.

*दोयरा-*
          एकदन मोटीयार छोरा मोडा मोडार पागडी भांदन टेकडीपं बेसन गावडी चराऊ करचं. जना एक मोटीयार छोरी ओ छोरानं दोयरा माईती वातेर चोट मारचं.
*टिकी टिकी टेकडीपं बेटो मोटीयार*
*मोडं मोडं भांद पागडी, मोडामोडारो पेज!*
       
           छोरीर यी वाङ्मयीन चोट ओ छोरानं कळेनी. सांजपडी घर आयेर बाद, छोरीर ई वात छोरा ओर भोजायीनं कचं. सवार ऊ छोरी तोन भळीये तो म कू जू छोरीनं ओर चोटेर वतारो देस. हानू ओर भोजायी सिकावचं.
दुसरे दन गावडी चारायेवणा आजी ऊ छोरी ओ छोरान भळचं. जना ऊ छोरा ओर भोजयी सिकामेली जकोण दोयरा ओ छोरीनं कचं.
    *पानेरी कुपळी, लुंगारीवणीयार*
    *तारे सरकी बांडीबटकी, पाणी भरं दि च्यार!*

ई चोट सामळते खमत छोरी कचं-
*सिको साको बापडा, बोलो वेतो काल*
*पडन देती बेसका, चुमेन देती गाल*

          ये सिकोसाको बापडा! कालेन जर तु मार दोयरार वतारो दिनो वेतो तो म तोनं हेट पडन मनमुराद 'बेसका' देयवाळ रुं. नुसता बेसकाज कोनी तो मार नाजूक गाल भी तोनं चुमेन देयेवाळ रुं......!

            ये दोयरा माईर *पडन देती बेसका; चुमेन देती गाल* ई भाषाशैली शृंगार रसेर उत्कृष्ठ नमुना छ. ये दोयरा माईर *पानेरी कुपळी, लुंगारीवणीयार* ये भाषिक सौंदर्य रसिक मनेनं अंतर्मुख करे सवायी रेयेनी. *पानेरी कुपळी, लुंगारीवणीयार* (लुंगेर वानार कड पातळी नार)
*बांडीबटकी, पाणी भरं दि च्यार!* ई भाषिक सौंदर्येरो गजब ठाठ तो नंजर लागे सरिको छ. तांडो ई आर्थिक दृष्ट्या गरीब छ; पणन वाङ्मयीन नंजरेती समृद्ध, श्रीमंत छ. येरो ई उत्कृष्ठ उदाहरण छ.
            "साहित्येमं बोलीभाषा चालेनी ये प्रस्थापित कावानं गोर बोलीभाषा अभिव्यक्ती ई एक जबरदस्त आव्हान ठरचं.....!
           नवपिढीर गोर शब्द सैनिकेर वाङ्मयीन अभिरुची प्रगल्भ करे आतरी धमक गोरुर परंपरागत वाङ्मयेमं छ....! *तांडो वाचो.....!*

संदर्भ-
       1) ५ वो अ. भा. गोर बंजारा
           साहित्य संमेलन डोंबिवली
           संमेलनाध्यक्षीय भाषण

©✍ *भीमणीपुत्र*
      *मोहन गणुजी नायक*

"मी तांडा बोलतोय"- प्रा.रविंद्र राठोड

 प्रा. रविंद्र राठोड यांचा"मी तांडा बोलतोय काव्यकृतीः साहित्यातील एक नवा बंडखोर आविष्कार..!

          'मी तांडा बोलतोयं'प्रा.रविंद्र राठोड यांच्या या कवितेतील सौंदर्याचा आस्वाद घेताना कवीच्या संवेदनशील मनातील भावस्पंदनाचा वेध घेणे महत्वाचे आहे,कारण कवी तांडा होऊन तांड्याच्या रुपात आपले मनोगत व्यक्त करतात.प्रा.रविंद्र राठोड यांना मी फार जवळून अभ्यासला आहे त्यामुळे त्यांच्या मनन चिंतनातून प्रसवलेल्या या कवितेतील भावविश्वाचा वेध मला सहज घेता आला.नुकतेच त्यांची ही कविता मला वाचायला मिळाली या निमित्ताने "गोर साहित्यातला एक नवा बंडखोर आविष्कार साक्षात मला साक्षात झाला.
          समतेच्या सामाजिक तत्वावर आधारलेल्या सिंधू संस्कृतीच्या जडणघडणात तांड्याचा महत्वाचे योगदान आहे.सिंधू संस्कृतीत सुख,ऐश्वर्य दारी लोळणार्या तांड्याच्या दुरवस्थेला बघून कवी व्यथित होतो आणि शब्द बोलायला लागतात.
        इथल्या धर्म आणि समाज व्यवस्थेने तांडा जीवनाचे अस्तित्व नाकारले.आर्य,इंग्रज आणि स्वातंत्र्या नंतर स्वकीयांनीही तांड्याला अतोनात छळले.घटनात्मक हक्का पासून वंचित ठेवले.तांड्याच्या नशिबी लादलेल्या वेदना,व्यथा,दुःख,दारिद्र्य हे संवेदनशील मनाच्या कवीच्या ह्रदयात विसावता.

*भटकंतीला समानार्थी जमात*
 *थांबली...विसावली*
*माझ्या ह्रदयात...*
*मीही वाढलो दारात तिच्या*
*तांडा होऊन...!*

साहित्य शिवारात पदार्पण करण्या-या रविंद्र राठोडची वेदना अत्यंत बोलकी आहे.पशुपातळीवर तांडा जीवन जगण्या-यांचे दुःख,दारिद्र्य,यातना हे संवेदनशील मनाच्या या कवीला आश्वत्थामाच्या जखमे सारखी भळभळत असल्याचे जाणवते आणि कवी याची प्रांजळपणे कबूली देताना म्हणतात..

*अगणित तपं चालून*
*न थकलेली निरंतर पाऊलं*
*घट्ट रुजली माझ्यात*
*भळभळत्या जखमेसह*
*वाढवत आहेत मला..*
*तांडा होऊन..!*

        प्रा.रविंद्र राठोड यांची 'मी तांडा बोलतोयं' ही कविता चिंतनीय असून आशय सौंदर्याने बहरलेली आहे.'नंगरी वसतीनं सायी वेसं' हे मानवी मूल्य जपणा-या तांड्याच्या वाट्याला आलेले दुःख,दारिद्र्य आणि टिचभर पोटाची भुक भागविण्यासाठी सुगीचा हंगाम डोक्यावर घेऊन भटकंतीचे नशिबी आलेले जगणे हे या कवितेचे केंद्रवर्ति सूत्र आहे.
          या चरणातील रविंद्र राठोडची भाषाशैली विषयानुरुप असून *भळभळती जखम,न थकलेली निरंतर पाऊलं* हे भाषिक सौंदर्य रसिक मनाला अंतर्मुख करतात.
          समतेचे ब्रीद जपणा-या तांड्याला आपल्या टिचभर पोटासाठी गावकुसा बाहेरील भटके जगणे हे तांड्याच्या वाट्याला का यावे?हा या कवितेतील कवीचा चिंतन आणि चिंतेचा विषय आहे.गोर शब्द सैनिकांची नवी पिढी गोर साहित्याचा एक वेगळ्या दिशेने विचार करत असल्याचे या कवितेतून जाणवते.

*आभाळाचं छत,भूईचा गालिचा अंथरुन*
*चाकोरीमुक्त जगणारी मनं*
*जुळवून घेत आहेत*
*कुंपणातल्या जगण्यासाठी*
*भोगवटा समजून तांड्याचा...!*

       निसर्गाच्या सान्निध्यात आभाळाचं छतआणि भूईचा गालिचा अंथरुन स्वैर जगणारा तांडा इथल्या व्यवस्थेशी जुळवून घेत गावकुसा बाहेर आता बंदिस्त जीवन जगतो आहे आपल्या नशिबाचा भोगवटा समजून! हे ह्रदयद्रावक सत्य *कुंपणातल्या जगण्यासाठी;भोगवटा समजून तांड्याचा* अशा दाहक शब्दात प्रा.रविंद्र राठोड आपल्या भावना व्यक्त करतात.
           दारिद्र्याच्या भिषण आगीत असह्य वेदनेने तडफडत मुकाट्याने प्रपंचाचा गाडा रेटत भविष्याचा वेध घेणा-या तांड्यात दुःखाचा डोंगर पचवत जगण्याचे दुःख आपल्याही वाट्याला आलेला असल्यानचे कबूली देताना प्रा.रविंद्र राठोड म्हणतात.

*ओंजळीत पडल्या निखार्यास*
*आसवांनी कोळसा करुन*
*मुकाट्याने संसार थाटत*
*भविष्यवेध घेणारी जमात*
*मीही तसाज जगलो*
*तांडा बनून...!*

या चरणातील *ओंजळीत पडल्या निखा-यास;आसवांनी कोळसा करुन* कवीची ही भाषा सरळ रसिकांच्या काळजाला खेटणारी असून या चरणातील भाव सौंदर्य शब्दातीत आहे.
           आपल्या हजारो वर्षाच्या दिर्घ प्रवासात तांड्याने कित्येक स्थित्यंतरे पाहिली. इंग्रजांनी तब्बल 81 वर्ष या देशाभिमानी तांड्याला छळले,चोर गुन्हेगारीचे कलंक तांड्याच्या माथी मारून तांड्याचे जगणे कैद केले.स्वातंत्र्याने तांड्याला काय दिले तर उपासमारीचे जिणे.या देशाचे "नेटिव्ह सन्स" असलेल्या तांडा जीवन जगणा-यांचे प्रतिष्ठेचे जगणे स्वातंत्र्याने हिरावून घेतले.
           प्रस्थापितांच्या हजारो वर्षाच्या शोषणाने तांडा जीवनांचे नागडं झालेल्या भटक्या सौंदर्याचे अदभुत चित्रण रसिका पुढे ठेवताना कवी म्हणतात..

*फिरंग्याच्या घृणेने,*
*प्रस्थापितांच्या शोषणाने*
*नागडं झालेले भटके सौदर्य*
*कोरत आहेत दगडावरती*
*आपल्या अस्तित्वाच्या खुणा*
*बलदंड बाहू,कणखर मनगटाच्या जोरावर*
*तांड्याच्या...सोबतीने...!*

        प्रा.रविंद्र राठोड यांची "मी तांडा बोलतोयं" ही कविता तांड्याच्या वाट्याला आलेल्या व्यथा,वेदना आणि हजारो वर्षांचा छळाचे दर्शन घडविणारी असून या चरणातील *नागडं झालेले भटकं सौंदर्य* हे भाषिक सौंदर्य रसिक मनाला भावतात.तांडा आपल्या अस्तित्वाच्या खुणा दगडावरच नव्हे तर आपल्या अंगावरही गोंदून घेऊन जपून ठेवलेला आहे.
      या कवितेतील आशय धन हजारो वर्षांच्या शोषणा विरुद्ध पेटून उठण्यास प्रवृत करणारे आहेत येवढे मात्र खरे!
       आजच्या पेक्षा उद्याचा उगवणारा सूर्य भयानक तर नसेल ना? या भीतीने ग्रासलेला उध्वस्त तांडा आपल्या व्यथा वेदनांचे गाठोडे डोक्यावर घेत आभाळागत फाटलेला संसार शिवायला घेऊन बेचिराख अशा सप्तसिंधूच्या ढिगा-यातला,तांड्याचा नायक आणि तांड्याचे अस्तित्व,अस्मिता कवी शोधतोयं तांडा होऊन तांड्यासाठी...!

*उध्वस्त मनाचे,दुःखाचे*
*फाटलेला आभाळ शिवायला घेऊन*
*तांडा आता शोधतोयं*
*आपली नायकी*..
*सप्तसिंधूच्या ढिगा-यातली*
*तांडा होऊन...तांड्यासाठी...!*

     तांड्याचे जगणे वाट्याला आल्या शिवाय तांड्याची वेदना मांडता येणे शक्य नाही.प्रा.रविंद्र राठोड हे शहरी जीवन जगत असले तरी मनाने ते तांड्यातच आहेत.तांडा जीवनात कविच्या वाट्याला आलेले भोगणे आणि त्यांना आलेली ही अनुभूती,भोगणे हे नपूसक नाही तर ही अनूभूती उर्जामय आहे.
     खरं म्हणजे या कवितेचा अन्वयार्थ लावताना ताकतीचे शब्दही असमर्थ ठरावेत इतकी ही कविता भाषा आणि आसय सौंदर्याने ठसठसीत आहे.
            प्रा.रविंद्र राठोड यांनी पिढ्यानपिढ्या तांड्याने भोगलेल्या व्यथा वेदनेचा ईतिहास  *मी तांडा बोलतोय* या कवितेतून दिर्घ रुपात खंड काव्यातून नव्या पिढीला बहाल करावे..ही अपेक्षा..!

                 *भीमणीपुत्र*
             *मोहन गणुजी नायक*